Co można wyczytać z MCV, MCH, RDW i płytek?

Odbierasz wynik morfologii i od razu patrzysz na hemoglobinę. Jest w normie? Uff, wszystko dobrze. Jest za niska? Pierwsza myśl: „Pewnie brakuje mi żelaza”. Tymczasem morfologia daje znacznie więcej podpowiedzi. MCV, MCH i RDW pokazują, jak wyglądają krwinki czerwone, a PLT informuje o liczbie płytek krwi.

Warto przyjrzeć się tym oznaczeniom, zwłaszcza gdy zastanawiamy się nad niedoborem żelaza, witaminy B12 lub folianów. Morfologia nie jest jednak listą zakupów do apteki. Nie mówi wprost, czego brakuje i jaki preparat należy przyjmować. Pokazuje raczej pewien układ zmian, który trzeba zestawić z samopoczuciem, sposobem żywienia i jeśli są potrzebne -dodatkowymi badaniami. [1,2]

Co właściwie mówi MCV?

Zacznijmy od MCV, bo to ono daje pierwszą podpowiedź na temat wyglądu krwinek czerwonych. Parametr ten opisuje ich przeciętną wielkość. Gdy MCV znajduje się poniżej zakresu podanego przez laboratorium, oznacza to, że krwinki są mniejsze niż zwykle. Takie małe krwinki często kojarzą się z niedoborem żelaza i rzeczywiście może to być jeden z powodów. Nie jest to jednak jedyne możliwe wyjaśnienie. Dlatego obniżone MCV nie powinno od razu prowadzić do suplementacji, lecz raczej do pytania, czy warto dokładniej sprawdzić gospodarkę żelazową i spojrzeć na pozostałe elementy morfologii.[1,2]

SWISSLAB_QUOTE_POSITIVE_SWISSLAB

Jeśli MCV jest podwyższone, krwinki są przeciętnie większe. Wtedy uwagę mogą zwracać witamina B12 i foliany, ponieważ ich niedobór zaburza prawidłowe powstawanie nowych komórek. Większe krwinki nie zawsze mają jednak związek z dietą. Podobny obraz może pojawić się między innymi pod wpływem alkoholu, niektórych leków, chorób wątroby czy zaburzeń pracy tarczycy. MCV ma jeszcze jedno ograniczenie: pokazuje wartość średnią. Czasem we krwi znajdują się jednocześnie krwinki mniejsze i większe, a ich średni rozmiar nadal mieści się w zakresie referencyjnym. Właśnie dlatego jeden prawidłowy parametr nie zawsze opowiada całą historię.

MCH uzupełnia obraz

Skoro MCV mówi o rozmiarze krwinki, MCH podpowiada, ile hemoglobiny przeciętnie się w niej znajduje. Te dwa parametry często zmieniają się razem. Kiedy oba są obniżone, krwinki są nie tylko mniejsze, lecz także zawierają mniej hemoglobiny. Taki układ często spotyka się przy niedoborze żelaza, ale nadal jest to jedynie trop. Aby ocenić zapasy żelaza, potrzebne są dodatkowe badania, na przykład oznaczenie ferrytyny, interpretowane z uwzględnieniem stanu zapalnego. Sama morfologia nie odpowie też na pytanie, skąd ewentualny niedobór się wziął. Może mieć związek z dietą, ale równie dobrze z obfitymi miesiączkami, utratą krwi, gorszym wchłanianiem albo zwiększonym zapotrzebowaniem organizmu. [1,2] To ważne rozróżnienie, ponieważ suplement nie zawsze rozwiązuje problem. Zanim po niego sięgniemy, warto potwierdzić niedobór i ustalić jego przyczynę.

RDW pomaga zobaczyć to, czego nie pokazuje średnia

W tym miejscu przydaje się RDW. Parametr ten pokazuje, czy krwinki czerwone mają podobne rozmiary, czy też wyraźnie się od siebie różnią. Im wyższe RDW, tym większe zróżnicowanie ich wielkości.Wyobraźmy sobie, że z czasem organizm zaczyna wytwarzać coraz mniejsze krwinki, ale we krwi nadal krążą również te starsze i większe. MCV może jeszcze nie wyglądać niepokojąco, za to RDW zaczyna rosnąć, ponieważ różnica między komórkami staje się coraz bardziej widoczna. Taki obraz bywa obserwowany przy rozwijającym się niedoborze żelaza. [2,4]

Podwyższone RDW nie jest jednak równoznaczne z niedoborem żelaza. Może pojawić się również przy niedoborze witaminy B12 lub folianów, po krwawieniu, po transfuzji, a także w wielu innych sytuacjach. Najwięcej mówi dopiero zestawienie wyników. Niskie MCV i MCH wraz z wysokim RDW może skłonić lekarza do sprawdzenia gospodarki żelazowej, ale nadal nie zastępuje badań potwierdzających niedobór. [3,4]

A co z płytkami krwi?

Na tym samym wyniku znajdziemy także PLT, czyli liczbę płytek krwi. Choć płytki są częścią morfologii, pełnią inne zadanie niż krwinki czerwone - pomagają zahamować krwawienie po uszkodzeniu naczynia. Wynik PLT mówi, ile ich jest, ale nie ocenia, jak sprawnie działają. [5]

Podwyższone PLT może być przejściową reakcją na infekcję lub stan zapalny. Czasem towarzyszy też niedoborowi żelaza. Jeżeli więc większa liczba płytek pojawia się obok niskiej hemoglobiny, niskiego MCV i MCH, może to być dodatkowy argument za dokładniejszą oceną gospodarki żelazowej. Nie oznacza jednak, że niedobór został już rozpoznany. [7]

Zaskakująco niski wynik również wymaga spokojnej interpretacji. Zdarza się, że płytki zlepiają się już w probówce i aparat laboratoryjny zlicza ich mniej, niż jest ich w rzeczywistości. Jeśli PLT nie pasuje do wcześniejszych wyników lub samopoczucia, laboratorium może sprawdzić próbkę inną metodą albo ocenić rozmaz krwi. [6]

Nie szukaj odpowiedzi w jednej liczbie

Na morfologię najlepiej patrzeć jak na całość. Hemoglobina pomaga ocenić, czy występuje niedokrwistość. MCV, MCH i RDW pokazują, jakie są krwinki czerwone, a PLT dodaje informację o liczbie płytek. Dopiero połączenie tych danych z objawami, sposobem żywienia, miesiączkami, przyjmowanymi lekami i wcześniejszymi wynikami pozwala sensownie zaplanować dalsze kroki. Nie każda gwiazdka przy wyniku oznacza chorobę, podobnie jak wynik mieszczący się w zakresie laboratorium nie zawsze zamyka temat. Konsultacji wymaga zwłaszcza nieprawidłowość, która jest wyraźna, utrzymuje się lub pogłębia. Z lekarzem warto porozmawiać także wtedy, gdy pojawiają się nietypowe krwawienia, wybroczyny, znaczne osłabienie albo duszność. Nagła duszność, silny ból w klatce piersiowej lub nasilone krwawienie wymagają pilnej pomocy medycznej. [5,9]

SWISSLAB_QUOTE_NEGATIVE_SWISSLAB

Morfologia może wskazać kierunek, ale sama nie odpowie na pytanie, czego brakuje w diecie. Wyniki zawsze trzeba odnosić do zakresów danego laboratorium i indywidualnej sytuacji. Zamiast samodzielnie dobierać suplementy, lepiej najpierw potwierdzić niedobór i poznać jego przyczynę. [1,3,8]

Bibliografia

[1] El Brihi J, Pathak S. Normal and Abnormal Complete Blood Count With Differential. StatPearls Publishing; aktualizacja 2024.

[2] Sarma PR. Red Cell Indices. W: Walker HK, Hall WD, Hurst JW, red. Clinical Methods. 3rd ed. Butterworths; 1990.

[3] Fava C, Cattazzo F, Hu ZD, Lippi G, Montagnana M. The role of red blood cell distribution width (RDW ) in cardiovascular risk assessment: useful or hype? Ann Transl Med. 2019;7(20):581. doi:10.21037/atm.2019.09.58.

[4] May JE, Marques MB, Reddy VVB, Gangaraju R. Three neglected numbers in the CBC: The RDW, MPV, and NRBC count. Cleve Clin J Med. 2019;86(3 ):167–172. doi:10.3949/ccjm.86a.18072.

[5] U.S. National Library of Medicine. Platelet Tests. MedlinePlus.

[6] Lardinois B, Favresse J, Chatelain B, Lippi G, Mullier F. Pseudothrombocytopenia—A Review on Causes, Occurrence and Clinical Implications. J Clin Med. 2021;10(4 ):594. doi:10.3390/jcm10040594.

[7] Almanaseer A, Chin-Yee B, Ho J i wsp. An Approach to the Investigation of Thrombocytosis: Differentiating between Essential Thrombocythemia and Secondary Thrombocytosis. Adv Hematol. 2024;2024:3056216. doi:10.1155/2024/3056216.

[8] World Health Organization. Guideline on haemoglobin cutoffs to define anaemia in individuals and populations. Geneva: WHO; 2024.

[9] National Heart, Lung, and Blood Institute. Anemia Symptoms. Aktualizacja: 24 marca 2022.

Autor: Ewa Filipiak Dietetyk