Parathormon

Badanie PTH (intact) polega na oznaczeniu stężenia kompletnej (nietkniętej) cząsteczki parathormonu we krwi. Parathormon (PTH) to hormon produkowany przez przytarczyce, którego główną funkcją jest regulacja poziomu wapnia i fosforanów w organizmie.

Oznaczenie PTH jest kluczowe w diagnostyce zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej, szczególnie w różnicowaniu przyczyn hiperkalcemii (zbyt wysokiego poziomu wapnia) oraz hipokalcemii (zbyt niskiego poziomu wapnia). Badanie pomaga także ocenić funkcję przytarczyc oraz wykryć ich nadczynność lub niedoczynność.

Jak działa parathormon?

Parathormon utrzymuje prawidłowe stężenie wapnia we krwi poprzez:

• wpływ na kości - zwiększa uwalnianie wapnia do krwi,
• działanie na nerki - zmniejsza wydalanie wapnia i zwiększa wydalanie fosforanów,
• pośredni wpływ na jelita - zwiększa wchłanianie wapnia (z udziałem witaminy D).

W warunkach fizjologicznych:

• spadek poziomu wapnia → wzrost wydzielania PTH,
• wzrost poziomu wapnia → hamowanie wydzielania PTH.

Kiedy wykonuje się badanie PTH?

Badanie PTH (intact) zaleca się w przypadku:

• nieprawidłowego poziomu wapnia we krwi (hiperkalcemia lub hipokalcemia),
• podejrzenia nadczynności lub niedoczynności przytarczyc,
• diagnostyki chorób kości (np. osteoporozy),
• monitorowania przewlekłej choroby nerek,
• oceny zaburzeń gospodarki fosforanowej,
• kontroli po operacjach przytarczyc,
• podejrzenia niedoboru witaminy D lub zaburzeń jej metabolizmu.

Przygotowanie do badania PTH

Aby wynik badania PTH był wiarygodny, należy przestrzegać kilku zasad:

• badanie wykonuje się na czczo (13-14 godzin bez jedzenia),
• krew pobiera się rano, około godziny 8:00,
• ostatni posiłek powinien być spożyty około godziny 18:00 dnia poprzedniego,
• należy zachować tę samą porę pobrania przy kolejnych badaniach (ze względu na rytm dobowy),
• w niektórych przypadkach badanie powtarza się kilkukrotnie (wydzielanie PTH jest pulsacyjne),
• u pacjentów dializowanych - badanie wykonuje się przed hemodializą.

Można pić wodę przed badaniem.

Jak interpretować wyniki PTH?

Podwyższone stężenie PTH może wskazywać na:

• pierwotną nadczynność przytarczyc (np. gruczolak, przerost),
• wtórną nadczynność przytarczyc (często w przebiegu chorób nerek),
• niedobór witaminy D,
• zaburzenia wchłaniania (np. celiakia),
• przewlekłą niewydolność nerek,
• niektóre choroby wątroby lub trzustki,
• stosowanie niektórych leków.

Obniżone stężenie PTH może wskazywać na:

• niedoczynność przytarczyc (np. po operacji tarczycy),
• hiperkalcemię niezależną od przytarczyc (np. nowotwory, nadmiar witaminy D),
• choroby ogólnoustrojowe (np. sarkoidoza, choroba Addisona).

Interpretacja wyniku zawsze powinna uwzględniać jednocześnie poziom wapnia, fosforanów oraz stan kliniczny pacjenta.

Objawy zaburzeń poziomu wapnia

Objawy hipokalcemii (niski wapń):

• tężyczka (bolesne skurcze mięśni),
• drgawki,
• mrowienie i drętwienie,
• zaburzenia rytmu serca,
• suchość skóry, łamliwość włosów.

Objawy hiperkalcemii (wysoki wapń):

• bóle kostne,
• kamica nerkowa,
• nudności i wymioty,
• zaparcia,
• osłabienie mięśni,
• zaburzenia nastroju.

Dlaczego badanie PTH jest ważne?

Badanie PTH (intact):

• pozwala wykryć choroby przytarczyc,
• pomaga ustalić przyczynę nieprawidłowego poziomu wapnia,
• umożliwia monitorowanie leczenia,
• ma znaczenie w diagnostyce chorób nerek i kości,
• wspiera decyzje terapeutyczne (np. operacyjne).