Pakiet Badań na Niedobory
Pakiet badań na niedobory witamin i minerałów. Sprawdź, które oznaczenia obejmuje pakiet badań witamin i minerałów. Zobacz zakres i cenę w Swisslab.
czytaj więcejTwój koszyk
Dodano do koszyka
Aktualnie Twój koszyk jest pusty.
Wykupując te badania zaoszczędzisz zł
Powiedz nam jakie badanie chcesz wykonać…
Kwas moczowy to końcowy produkt rozkładu puryn, a jego prawidłowe stężenie we krwi u dorosłych mieści się zwykle w przedziale ok. 3,4–7,0 mg/dl u mężczyzn i 2,4–6,0 mg/dl u kobiet. Wynik powyżej 6,8 mg/dl oznacza, że krew jest przesycona moczanem sodu, który może wytrącać się w stawach i nerkach – dlatego hiperurykemia jest głównym czynnikiem ryzyka dny moczanowej i kamicy nerkowej Coraz więcej badań wiąże też podwyższony poziom kwasu moczowego z nadciśnieniem, chorobami serca i przewlekłą chorobą nerek* W artykule wyjaśniamy, jakie są normy kwasu moczowego we krwi i w moczu, co oznacza wynik podwyższony lub obniżony, jak przygotować się do badania i jak obniżyć kwas moczowy dietą oraz zmianą stylu życia.
Najważniejsze informacje w skrócie
Spis treści
Kwas moczowy powstaje w wątrobie podczas rozkładu puryn - związków, które są składnikiem DNA i RNA naszych komórek oraz wielu pokarmów. Ostatnie etapy tej przemiany katalizuje enzym oksydaza ksantynowa: hipoksantyna przechodzi w ksantynę, a ta w kwas moczowy (Maiuolo i in., 2016). Ok. dwie trzecie puryn pochodzi z własnych, obumierających komórek, a jedna trzecia z diety.
Człowiek, w przeciwieństwie do większości ssaków, nie ma aktywnej urykazy - enzymu, który rozkłada kwas moczowy do dobrze rozpuszczalnej alantoiny, dlatego jego stężenie we krwi jest u nas kilkakrotnie wyższe niż u innych gatunków. Kwas moczowy nie jest jedynie „odpadem” - działa też jako silny przeciwutleniacz osocza (Maiuolo i in., 2016).
O poziomie kwasu moczowego decyduje równowaga między wytwarzaniem a wydalaniem:
Fruktoza to jedyny popularny cukier, który bezpośrednio zwiększa wytwarzanie kwasu moczowego w wątrobie. Jej przemiana szybko zużywa ATP – „paliwo” komórek – a produkty rozpadu ATP przechodzą w puryny i dalej w kwas moczowy (Johnson i in., 2013). Dlatego napoje słodzone, soki i syrop glukozowo-fruktozowy podnoszą stężenie kwasu moczowego nawet u osób, które jedzą mało mięsa (Choi i Curhan, 2008). Na ten mechanizm szczególnie mocno zwraca uwagę neurolog David Perlmutter w książce Obniż poziom kwasu moczowego (2024) – wskazuje fruktozę, obok puryn i alkoholu, jako jeden z trzech głównych dietetycznych źródeł problemu.

Źródła fruktozy w codziennej diecie. / Fot. Canva
Norma kwasu moczowego we krwi u dorosłych wynosi zwykle 3,4-7,0 mg/dl (200-420 µmol/l) u mężczyzn i 2,4-6,0 mg/dl (140-360 µmol/l) u kobiet. U kobiet przed menopauzą poziom jest niższy, bo estrogeny zwiększają wydalanie kwasu moczowego przez nerki; po menopauzie różnica się zaciera. Kwas moczowy - norma podawana przez różne laboratoria może się nieco różnić, dlatego wynik zawsze odczytuj według norm wydrukowanych na swoim wyniku.
|
Grupa / materiał |
Orientacyjna norma |
Komentarz |
|---|---|---|
|
Mężczyźni - krew (surowica) |
3,4-7,0 mg/dl |
> 7,0 mg/dl = hiperurykemia |
|
Kobiety - krew (surowica) |
2,4-6,0 mg/dl |
> 6,0 mg/dl = hiperurykemia |
|
Dzieci - krew (surowica) |
ok. 2,0-5,5 mg/dl |
zależnie od wieku; wzrost w okresie dojrzewania |
|
Mocz - zbiórka dobowa |
ok. 250-750 mg/dobę |
na zwykłej diecie; > 800 mg/dobę u mężczyzn i > 750 mg/dobę u kobiet = hiperurykozuria |
Przelicznik: 1 mg/dl = ok. 59,5 µmol/l.
Granica 6,8 mg/dl nie jest przypadkowa. Powyżej tego stężenia moczan sodu w temperaturze ciała przestaje być rozpuszczalny i może tworzyć kryształy (Bardin i Richette, 2014). Dlatego wytyczne EULAR i ACR zalecają osobom z dną moczanową utrzymywanie kwasu moczowego poniżej 6 mg/dl, a przy ciężkiej dnie z guzkami - poniżej 5 mg/dl.
W kontekście serca „bezpieczny” próg może być jeszcze niższy. W 20-letniej obserwacji ponad 22 tys. osób (badanie URRAH) ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych rosło już od ok. 5,6 mg/dl. Polscy eksperci kardiologii i reumatologii zalecają osobom z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym cel < 5 mg/dl.
Optymalny poziom kwasu moczowego zależy od celu: dla ochrony stawów to poniżej 6 mg/dl, a dla serca - według części ekspertów - poniżej 5-5,5 mg/dl. Klasyczne normy laboratoryjne wyznaczono głównie z myślą o rozpoznawaniu dny i kamicy nerkowej. Wynik "w normie", ale blisko jej górnej granicy, nie zawsze oznacza więc brak ryzyka.
|
Próg |
Znaczenie |
Źródło |
|---|---|---|
|
> 7 mg/dl (M), > 6 mg/dl (K) |
hiperurykemia |
Bardin i Richette, 2014 |
|
6,8 mg/dl |
próg krystalizacji moczanu sodu |
Bardin i Richette, 2014 |
|
< 6 mg/dl |
cel leczenia dny moczanowej |
EULAR 2016, ACR 2020 |
|
ok. 5,6 mg/dl |
wzrost ryzyka zgonu sercowo-naczyniowego |
Virdis i in., 2020 |
|
≤ 5,5 mg/dl |
„poziom optymalny” proponowany w diecie LUV |
Perlmutter, 2024 |
|
< 5 mg/dl |
cel u osób z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym |
Barylski i in., 2022 |
Warto wiedzieć, że stężenie kwasu moczowego zmienia się w ciągu doby - rośnie w nocy i jest najwyższe wcześnie rano. To jeden z powodów, dla których badanie najlepiej wykonywać o stałej porze, rano, a kolejne wyniki porównywać w tym samym laboratorium.
Podwyższony kwas moczowy (hiperurykemia) oznacza, że organizm wytwarza go za dużo albo - znacznie częściej - nerki wydalają go za mało. Zbyt wolne wydalanie odpowiada za ok. 90% przypadków (Leslie i Minter, 2023). Sam wynik nie jest diagnozą: wymaga oceny przez lekarza razem z objawami, ciśnieniem tętniczym, kreatyniną i profilem metabolicznym.
U 85-90% osób hiperurykemia przez lata nie daje żadnych objawów (Leslie i Minter, 2023). Gdy kryształy moczanu sodu odkładają się w tkankach, mogą pojawić się:
Hiperurykemia wiąże się też z nadciśnieniem, cukrzycą typu 2, chorobą wieńcową i niewydolnością serca. Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego uwzględnia kwas moczowy w podstawowej diagnostyce każdego pacjenta z nadciśnieniem (Tykarski i in., 2019; Borghi i in., 2021).
Ostry napad dny lekarz leczy zwykle kolchicyną, niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi lub glikokortykosteroidami, a długotrwale - lekami obniżającymi kwas moczowy (Richette i in., 2017). Wysoki kwas moczowy nie zawsze wywołuje napad, a napad może wystąpić nawet przy prawidłowym wyniku.
Kiedy do lekarza? Zgłoś się pilnie przy nagłym bólu i obrzęku stawu, kolce nerkowej lub krwi w moczu. Wynik > 9 mg/dl lub podwyższony kwas moczowy przy nadciśnieniu albo chorobie nerek warto omówić z lekarzem rodzinnym, reumatologiem lub nefrologiem.
Niski kwas moczowy (hipourykemia) to stężenie poniżej ok. 2 mg/dl (120 µmol/l) i najczęściej jest skutkiem przyjmowanych leków, a nie choroby. Taki wynik spotyka się rzadko i zwykle nie wymaga leczenia, ale warto ustalić jego przyczynę.
Za niski kwas moczowy zwykle nie daje żadnych objawów i wykrywa się go przypadkiem w badaniu krwi. Objawy pojawiają się dopiero przy powikłaniach lub chorobie, która wywołała spadek. Mogą to być:
Najczęstsze powody obniżonego poziomu kwasu moczowego:
SWISSLAB_QUOTE_POSITIVE_SWISSLAB
Wrodzona hipourykemia nerkowa występuje u ok. 0,15–0,72% populacji, najczęściej w Japonii i Korei. U części chorych grozi kamicą nerkową (ok. 8,5%) oraz ostrym uszkodzeniem nerek po intensywnym wysiłku (ok. 6,5%), które objawia się bólem brzucha i nudnościami 6–12 godzin po treningu (Zhou i in., 2023). Osoby z bardzo niskim wynikiem i takimi objawami powinny skonsultować się z nefrologiem.

Za niski kwas moczowy zwykle nie daje żadnych objawów i wykrywa się go przypadkiem w badaniu krwi. / Fot. Canva
Badanie kwasu moczowego warto wykonać przy bólu i obrzęku stawu, kamicy nerkowej, nadciśnieniu, chorobach nerek, otyłości lub cukrzycy oraz w trakcie leczenia dny. Kontrolę zaleca się też podczas chemioterapii i przy przyjmowaniu diuretyków. U osób leczonych lekami obniżającymi kwas moczowy oznaczenie powtarza się zwykle co 6 miesięcy po osiągnięciu celu (Barylski i in., 2022).
Badanie kwasu moczowego to proste oznaczenie laboratoryjne, które mierzy jego stężenie w surowicy krwi lub ilość wydalaną z moczem. Wynik podaje się w mg/dl lub µmol/l. Badanie pomaga wykryć hiperurykemię i hipourykemię, ocenić ryzyko dny moczanowej i kamicy oraz kontrolować skuteczność leczenia. Lekarz często zleca je razem z kreatyniną i lipidogramem.
Na wynik badania kwasu moczowego mogą wpłynąć: dieta z ostatnich dni, alkohol, odwodnienie, intensywny wysiłek, szybkie odchudzanie, przyjmowane leki i suplementy (np. diuretyki, kwas acetylosalicylowy, witamina C) oraz predyspozycje genetyczne.
Podstawowym badaniem jest kwas moczowy we krwi; oznaczenie w moczu wykonuje się dodatkowo, gdy trzeba ustalić przyczynę nieprawidłowego wyniku lub ocenić ryzyko kamicy.
|
Badanie z krwi |
Badanie z moczu | |
|---|---|---|
|
Materiał |
krew żylna (surowica) |
dobowa zbiórka moczu |
|
Co pokazuje |
aktualne stężenie kwasu moczowego |
ile kwasu moczowego wydalają nerki |
|
Kiedy |
diagnostyka i kontrola dny, nadciśnienia, chorób nerek |
kamica nerkowa, ustalenie, czy hiperurykemia wynika z nadprodukcji, czy słabego wydalania |
|
Przygotowanie |
na czczo, rano |
zbieranie moczu przez 24 godziny |
Przy dobowej zbiórce moczu pierwszy poranny mocz wylej, a kolejne porcje przez 24 godziny zbieraj do jednego pojemnika, łącznie z porannym moczem dnia następnego.
|
Badanie |
Co sprawdza |
|---|---|
|
stężenie kwasu moczowego w surowicy |
|
|
ilość kwasu moczowego wydalanego przez nerki |
|
|
Kreatynina i eGFR |
wydolność nerek |
|
kryształy, krwinki, pH moczu |
|
|
ryzyko metaboliczne towarzyszące hiperurykemii |
|
|
stan zapalny, np. podczas napadu dny |
W Swisslab badanie kwasu moczowego można zamówić online i wykonać w wybranym punkcie pobrań, a wynik sprawdzić online. Jeśli chcesz od razu sprawdzić także nerki, wybierz pakiet badania nerek - więcej o diagnostyce przeczytasz w artykule Jak zbadać nerki?
Kwas moczowy najskuteczniej obniża połączenie redukcji masy ciała, ograniczenia alkoholu i słodzonych napojów oraz diety ubogiej w puryny zwierzęce; przy dnie lub bardzo wysokich wynikach lekarz włącza leki. Sama dieta zwykle obniża stężenie tylko o ok. 1 mg/dl, bo większość kwasu moczowego powstaje w organizmie (Dalbeth i in., 2021).
|
Ogranicz |
Wybieraj |
|---|---|
|
piwo i napoje spirytusowe (Choi i in., 2004) |
wodę - co najmniej 2 litry dziennie |
|
słodzone napoje i soki z fruktozą (Choi i Curhan, 2008) |
niskotłuszczowe mleko, jogurt, kefir |
|
czerwone mięso i drób (małe porcje); podroby i wędliny - najlepiej unikać |
warzywa, w tym strączkowe - nie zwiększają ryzyka dny |
|
sardynki, śledzie, makrela, małże – najlepiej unikać; krewetki i łosoś – rzadko |
pełnoziarniste produkty zbożowe |
|
buliony i wywary mięsne, słodycze, białe pieczywo |
kawę w umiarkowanych ilościach (Choi i in., 2007) |
SWISSLAB_QUOTE_NEGATIVE_SWISSLAB
W dużym badaniu prospektywnym ponad 47 tys. mężczyzn największe spożycie mięsa zwiększało ryzyko dny o 41%, owoców morza o 51%, a nabiał zmniejszał je o 44%. Puryny z warzyw nie podnosiły ryzyka (Choi i in., 2004).
Styl życia i leczenie
Poza dietą znaczenie mają alkohol, witamina C, sen i rytm posiłków - część z tych zależności potwierdzono w dużych badaniach. Kilka z nich szczególnie mocno akcentuje David Perlmutter w programie diety LUV (lower uric values), opisanym w książce Obniż poziom kwasu moczowego.
Pomysły z diety LUV warto traktować jako uzupełnienie, a nie zamiennik wytycznych. Leki i decyzje o leczeniu zawsze omawiaj z lekarzem.

Powyższa infografika ma charakter orientacyjny - indywidualną dietę warto ustalić z lekarzem lub dietetykiem / Fot. Canva
Czy podwyższony kwas moczowy zawsze oznacza dnę moczanową?
Nie. Większość osób z hiperurykemią nigdy nie zachoruje na dnę. Rozpoznanie wymaga objawów stawowych, a najlepiej potwierdzenia kryształów moczanu w płynie stawowym.
Czy w czasie napadu dny kwas moczowy może być w normie?
Tak, w trakcie ostrego napadu stężenie bywa prawidłowe. Badanie warto powtórzyć 2-4 tygodnie po ustąpieniu objawów (Richette i in., 2017).
Czy kawa podnosi kwas moczowy?
Nie. Regularne picie kawy wiązało się w badaniach z niższym poziomem kwasu moczowego i mniejszym ryzykiem dny (Choi i in., 2007).
Czy kwas moczowy bada się u dzieci?
Tak, np. przy kamicy nerkowej, chorobach nerek, nowotworach krwi lub podejrzeniu wrodzonych zaburzeń metabolizmu puryn. Normy dla dzieci są niższe niż dla dorosłych.
Czy w ciąży kwas moczowy się zmienia?
Tak. W I trymestrze fizjologicznie spada, a w III trymestrze rośnie. Szybki wzrost u ciężarnej z nadciśnieniem lekarz ocenia w kontekście stanu przedrzucawkowego.
Czy kwas moczowy można zmierzyć w domu?
Tak, są dostępne glukometropodobne mierniki z paskami do pomiaru kwasu moczowego z kropli krwi z palca. Są mniej dokładne niż badanie laboratoryjne, dlatego diagnozę i kontrolę leczenia opiera się na wyniku z krwi żylnej.
Czy badanie kwasu moczowego wymaga skierowania?
Nie. W Swisslab badanie kwasu moczowego można kupić online bez skierowania i wykonać w punkcie pobrań.
Poziom kwasu moczowego to prosty i tani wskaźnik, który mówi wiele o pracy nerek, metabolizmie i ryzyku dny moczanowej. Wynik powyżej 7 mg/dl u mężczyzn i 6 mg/dl u kobiet warto omówić z lekarzem, nawet jeśli nic nie boli. Regularna kontrola jest szczególnie ważna przy nadciśnieniu, otyłości, cukrzycy i chorobach nerek. Badanie kwasu moczowego wykonasz w Swisslab bez skierowania - zamów je online i zgłoś się do wybranego punktu pobrań.
Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady medycznej. Informacje zawarte w niniejszym dokumencie nie zastępują i nigdy nie powinny być traktowane jako profesjonalna porada medyczna.
Bibliografia:
Norma kwasu moczowego we krwi: ok. 3,4-7,0 mg/dl u mężczyzn i 2,4-6,0 mg/dl u kobiet; zawsze sprawdź zakres referencyjny podany na wyniku.
Oprócz puryn kwas moczowy podnoszą fruktoza (napoje słodzone, soki) i alkohol, zwłaszcza piwo; obniżają go redukcja masy ciała, nabiał o niskiej zawartości tłuszczu, witamina C i odpowiednie nawodnienie.
podobne artykuły
Tężyczka to choroba, w której występuje tzw. wzmożona pobudliwość nerwowo-mięśniowa. Oznacza to, że mięśnie są bardziej skłonne do reakcji w postaci niekontrolowanych skurczów. Potrafi ona uprzykrzyć życie, a nawet mu zagrozić!
Ile godzin przed badaniem krwi nie można jeść? W przypadku rutynowych badań wykonywanych na czczo zaleca się zazwyczaj przerwę od jedzenia wynoszącą co najmniej 8 godzin.
Bezsenność to zaburzenie snu, które może utrudniać zasypianie, powodować częste wybudzenia w nocy lub przedwczesne budzenie się rano.
swisslab
650
placówek w całej Polsce
500
badań w ofercie
30000
przebadanych pacjentów
Konto
Twoje konto zostało założone, jesteś zalogowany.